در هنگام انجام واکنشهاي شيميايي معمولاً يکي از واکنش دهنده ها به مقدار کمتر از مقدار استوکيومتري وجود دارد. بنابراين در جريان واکنش زودتر از واکنش دهنده هاي ديگر به مصرف مي رسد و تمامي مي شود.

 

اين ماده تعيين کننده پيشرفت واکنش است و آن را محدود کننده مي نامند. واکنش دهنده هاي ديگر را که پس از پايان واکنش نيز مقداري از آنها در ظرف مي ماند، واکنش دهنده هاي اضافي مي نامند.

باتوجه به نسبتهاي مولي مي توان در مسايل واکنش دهنده ي محدود کننده را مشخص کرد.

تمرین :

از واکنش g۵۰  فلزي روي با g ۱۵۰  نيترات نقره چند گرم نقره را مي توان بدست آورد؟

(Ag = 108 g mol و ۱-AgNO3  170 =  g  mol و۱- ZN = 65/4 g mol ۱-

 ابتدا معادله موازنه شده ي واکنش را مي نويسيم و تعداد مول مواد واکنش دهنده را تعيين مي کنيم.

 

2 AgNO3 + Zn ® 2 Ag  + Zn( NO3)2

 

۸۸۲/.=  Mol AgNO3

(

1mol Ag NO۳

)

mol AgNO3 =150 g AgNO۳

170gAgNO3

 

 molAgNo3

=0/765

(

1mol Zn

65/4 g Zn

)

 mol ZN = 50 g Zn

 

حال بايد ماده محدود کننده را مشخص کنيم . فرض کنيم که ZN   ماده محدود کننده است.

 با استفاده از نسبتهاي مولي مقدار AgNO3 لازم براي واکنش با ZN  موجود را محاسبه

 مي کنيم.

 

= 1/53 mol AgNO3 مورد نياز

(

2mol AgNo3

1mol Zn

)

mol AgNo3 =0/765 mol Zn

 

با مقايسهAgNo3  مورد نياز و AgNo3 موجود در صورت مساله متوجه مي شويم که

 انتخاب ما صحيح نبوده و  ماده محدود کننده است.

 

= 0/882 mol Ag

(

2mol Ag

2mol AgNo3

)

 mol Ag = 0/882 mol AgNo3

 

= 95/256 g Ag

(

108 g Ag

1mol Ag

)

g Ag = 0/882 mol Ag